Tarihte Bugün 4 Şubat

4 Şubat, tarih boyunca dünya ve Türkiye coğrafyasında siyasi, askeri, kültürel, teknolojik ve toplumsal birçok önemli olaya, unutulmaz doğuma ve derin kayıplara tanıklık etmiş bir gündür. Antik çağlardan günümüze uzanan bu tarihin zenginliği, imparatorlukların kaderini değiştiren ölümlerden modern dünyanın şekillenmesine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. 

Dünyada 4 Şubat’ta Yaşanan Tarihî Olaylar

Tarihin akışında 4 Şubat, genellikle büyük güç mücadelelerinin, devrimlerin, diplomatik dönüm noktalarının ve teknolojik sıçramaların günü olarak öne çıkar.

• 211: Roma İmparatoru Septimius Severus, Britanya’daki askeri sefer sırasında York (eski adıyla Eboracum) şehrinde hayatını kaybetti. Severus, Kuzey Afrika kökenli ilk Roma imparatoru olarak bilinir ve imparatorluğu genişletmek için yoğun çaba sarf etmişti. Ölümüyle birlikte taht, oğulları Caracalla ve Geta’ya geçti. Ancak bu ortak yönetim kısa sürdü; Caracalla, kardeşini öldürerek tek başına iktidarı ele aldı. Bu olay, Roma’da iç çekişmelerin, suikastların ve sert otoriter yönetimlerin yoğunlaştığı bir dönemin kapısını araladı; Severuslar Hanedanı’nın kaderini belirleyen kritik bir kırılma noktası oldu.
• 960: Çin’de Zhao Kuangyin (İmparator Taizu), Song Hanedanı’nı kurdu. Bu kuruluş, Çin tarihinin en parlak ve yenilikçi dönemlerinden birini başlattı. Song dönemi, yaklaşık üç yüzyıl boyunca güney Çin’i domine etti; pusula, barut ve matbaanın gelişmiş kullanımı gibi buluşlar bu çağda yaygınlaştı. Taizu, orduyu merkezileştirerek ve bürokrasiyi güçlendirerek hanedanı istikrara kavuşturdu, ancak kuzeydeki Liao ve Jin gibi tehditler nedeniyle sürekli savunma halinde kaldı.
• 1194: Aslan Yürekli Richard (I. Richard), Haçlı Seferleri sırasında esir düştükten sonra 150.000 mark fidye ödenerek serbest bırakıldı. Bu devasa fidye, İngiltere’nin ekonomisini sarstı, ağır vergiler getirildi ve iç karışıklıkları tetikledi. Richard’ın yokluğunda kardeşi John’un yönetimi zayıflamış, bu da Magna Carta gibi gelişmelere zemin hazırlamıştı.
• 1505: Fransa Kraliçesi Jeanne de France (Valoisli Jeanne), Bourges’da öldü. Doğuştan fiziksel engelli olan Jeanne, XII. Louis ile zorla evlendirilmiş, daha sonra evliliği iptal edilmişti. Hayatının geri kalanını dini adanmışlıkla geçirdi, bir manastır kurdu ve ölümünden sonra Katolik Kilisesi tarafından aziz ilan edildi. Ortaçağ’da kadınların maruz kaldığı baskı ve dini kurtuluş yollarını simgeleyen bir figürdür.
• 1783: Amerikan Bağımsızlık Savaşı resmen sona erdi. İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ile düşmanlığını bitirdiğini ilan etti. Bu, Paris Antlaşması’nın yolunu açtı ve sömürgecilik karşıtı bağımsızlık mücadelelerine ilham verdi.
• 1789: George Washington, oybirliğiyle Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk başkanı seçildi. Bu seçim, modern demokratik başkanlık sisteminin pratikte başlaması anlamına gelir. Washington’un iki dönemlik yönetimi, federal hükümetin temellerini attı: tarafsızlık politikası, ulusal bankanın kurulması, eyaletler arası denge gibi ilkeler bu dönemde şekillendi.
• 1861: Amerika Konfedere Devletleri (Konfederasyon) kuruldu. Kölelik yanlısı güney eyaletleri, Abraham Lincoln’ün seçilmesi ve federal politikalar nedeniyle ayrıldı. Bu oluşum, Amerikan İç Savaşı’nın (1861-1865) doğrudan tetikleyicisi oldu; dört yıl süren kanlı çatışmada yüz binlerce insan öldü.
• 1945: Yalta Konferansı başladı. ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyet lideri Josef Stalin, Kırım’da bir araya geldi. Konferansta Nazi Almanyası’nın yenilgisi sonrası Avrupa’nın paylaşımı, Almanya’nın işgali, Polonya sınırları ve Birleşmiş Milletler’in kurulması görüşüldü. Doğu Avrupa’nın büyük kısmının Sovyet etkisine bırakılması, Soğuk Savaş’ın siyasi haritasını çizen en kritik diplomatik buluşmalardan biriydi.
• 1976: Guatemala’da 7.5 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Yaklaşık 23.000 kişi hayatını kaybetti, on binlerce insan evsiz kaldı. Orta Amerika’nın en yıkıcı doğal afetlerinden biri olarak tarihe geçti.
• 2004: Mark Zuckerberg ve Harvard’daki arkadaşları tarafından Facebook kuruldu. Başlangıçta sadece üniversite öğrencilerine açık olan platform, hızla küresel bir sosyal ağ haline geldi; milyarlarca kullanıcıya ulaşarak iletişim, haberleşme, ticaret, siyaset ve kültürü kökten değiştirdi.

Türkiye’de 4 Şubat’ta Yaşanan Tarihî Olaylar

Türkiye tarihinde 4 Şubat, modernleşme çabaları, siyasi mücadeleler ve toplumsal dönüşümlerle anılır.

• 1902: Paris’te Birinci Jön Türk Kongresi toplandı. Osmanlı muhalifleri (Jön Türkler), II. Abdülhamid yönetimine karşı reform taleplerini tartıştı. Bu kongre, meşrutiyet hareketini güçlendirdi ve 1908 II. Meşrutiyet Devrimi’nin ön hazırlıklarından biri oldu.
• 1934: Balkan Paktı imzalandı. Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında savunma ve barış işbirliği anlaşması yapıldı. Atatürk’ün barışçı dış politika anlayışının somut bir yansımasıydı; ancak II. Dünya Savaşı ile fiilen işlevsiz kaldı.
• 1947: Hatay’da yer adlarının Türkçeleştirilmesi çalışmaları tamamlandı. Cumhuriyet’in ulusal kimlik ve bütünleşme politikalarının bir parçası olarak Arapça ve diğer dillerdeki isimler Türkçe’ye çevrildi.
• 1975: Türkiye genelinde enerji krizi nedeniyle 1,5 saatlik elektrik kesintileri başladı. Bu uygulama, sanayi ve günlük hayatı etkileyerek ekonomik sorunları gözler önüne serdi.
• 2005: Bahçelievler Katliamı sanıklarından Haluk Kırcı, Ukrayna’da yakalanarak Türkiye’ye iade edildi. 1978’de 7 sol görüşlü gencin öldürüldüğü katliamın yargı süreci uzun yıllar devam etti.
• 2020: Van’ın Bahçesaray ilçesinde çığ felaketi yaşandı. İlk çığın altında kalanları kurtarmaya giden ekiplerin üzerine ikinci bir çığ düştü; 41 kişi hayatını kaybetti. Kış koşullarında kurtarma operasyonlarının risklerini gösteren trajik bir olay oldu.

4 Şubat’ta Doğan Ünlü Kişiler

• 1746: Tadeusz Kościuszko – Polonyalı general ve özgürlük savaşçısı. Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nda ve Polonya’daki isyanlarda yer aldı; eşitlik ve bağımsızlık mücadelesinin sembolü haline geldi.
• 1902: Charles Lindbergh – Atlantik Okyanusu’nu tek başına uçan ilk pilot. Havacılığın öncüsü oldu, ancak II. Dünya Savaşı öncesi izolasyonist görüşleri tartışma yarattı.
• 1913: Rosa Parks – ABD’de sivil haklar hareketinin simgesi. 1955’te Montgomery otobüsünde yer vermeyi reddetmesi, boykotu başlattı ve Martin Luther King’in yükselişine zemin hazırladı.
• 1932 Ümran Baradan – Türk ressam ve heykeltıraş, modern Türk sanatının önde gelen isimlerinden.

4 Şubat’ta Hayatını Kaybedenler

• 211: Septimius Severus – Roma İmparatoru 
• 1922: Henri Bergson – Fransız filozof. Zaman, sezgi ve bilinç kavramlarına getirdiği özgün yaklaşımlarla 20. yüzyıl felsefesini derinden etkiledi; Nobel Edebiyat Ödülü sahibi.
• 1989: Osamu Tezuka – Japon manga ve anime sanatının babası. “Astro Boy” ve “Kimba” gibi eserlerle dünya çapında milyonları etkiledi; modern Japon pop kültürünün temelini attı.
• 1982 Rasim Adasal – Türk tıp profesörü, tıp eğitimine önemli katkılarda bulundu.

4 Şubat, imparatorlukların çöküşünden dijital devrimin başlangıcına, özgürlük mücadelelerinden diplomatik kader belirleyici zirvelere kadar uzanan bir tarihsel zenginlik taşır. Bu gün, insanlığın hem karanlık hem aydınlık yüzlerini yansıtan olaylarla doludur; her biri kendi çağının ruhunu ve geleceğe bıraktığı mirası temsil eder.